تبلیغات
موجودات زنده - درباره عقرب
موجودات زنده

نکته‌های شگفت انگیز درباره عقرب‌ها

 

عقرب‌ها جانوران شگفت انگیز و مرموزی هستند که شب‌ها به آرامی به فعالیت‌های زیستی خود می‌پردازند. این بندپایان با وجودی که بسیار ترسناک و تنفرآور به نظر می‌رسند ولی همیشه کنجکاوی بشر را متوجه خود می‌کنند. به جرأت می‌توان گفت که این جانوران در تمامی اسطوره‌های ملل مختلف نقش دارند. به طور حتم در نقش و نگاره‌های باستانی کشورهای مختلف با نقش عقرب برخورد کرده اید. به هر حال این موجودات عجیب به دلیل ظاهر ترسناکی که دارند به عنوان نمادهای گوناگون کاربرد داشته و دارند. اما بیش از همه انسان کنجکاو است که درباره جانوران خطرناک به ویژه عقرب بیشتر بداند و چه بسا که همین کنجکاوی باعث شده است که شایعات زیادی در رابطه با عقرب‌ها بوجود بیاید. این شایعات بیشتر به علت نبود اطلاعات رواج پیدا می‌کند و تقریباً تمامی آنها از نظر علمی بی اساس هستند.

در ادامه به برخی از رفتارها و عادات زیستی عقرب‌ها می‌پردازیم که معمولاً بیشتر افراد شیفته دانستن آنها هستند.

خطرناک‌ترین عقرب ایران ـ نخستین پرسشی که افراد در رابطه با عقرب‌ها می‌کنند، این است که کدام عقرب خطرناک است. در ایران سه گونه عقرب خطرناک وجود دارد که گزارش‌هایی از مرگ بر اثر گزش آنها وجود دارد، یکی عقرب «همی سکورپیوس لپتوروس» که عقربی زرد رنگ و کوچک است. نرها دمی بلند دارند. این عقرب در نواحی جنوبی و جنوب غربی بسیار فراوان است و در خوزستان به آن «گادیم» می‌گویند. عقرب دیگر گونه «کمپسوبوتوس ماتهیزنی» است که دارای اندازه‌ای بسیار کوچک و بدنی باریک به رنگ زرد یا آجری است. این گونه هم در نواحی جنوبی به ویژه در خوزستان فراوان است. سم این دو گونه عقرب می‌تواند گلبول‌های قرمز خون را تخریب کند. گونه دیگر عقرب «آندرکتونوس کراسیکودا» است که جثه‌ای درشت‌تر از دو گونه قبلی دارد و رنگ آن سیاه یا قهوه‌ای تیره است. این گونه در بیشتر نقاط ایران پراکندگی دارد. برخلاف آن چه بیشتر افراد می‌گویند که خطرناک بودن عقرب به رنگ آن بستگی دارد، باید گفت که رنگ عقرب هیچ نقشی در غلظت سم یا خطرناک بودن آن ندارد. همچنان که در برخی از نقاط ایران می‌گویند که عقرب زرد خطرناک است و در برخی از نقاط دیگر می‌گویند که عقرب سیاه خطرناک است. به هر حال این ارزیابی قابل قبول نیست. می‌توان گفت که عقرب‌های نواحی خشک و گرمسیر در ایران دارای غلظت بالایی هستند.خوشبختانه خطرناک‌ترین عقرب‌ها هم هنگام گزش انسان معمولاً تمامی سم خود را تزریق نمی‌کنند زیرا عقرب در مصرف سم صرفه جویی می‌کند و همیشه در گزش اول با تزریق مختصری آنزیم سعی در دور کردن دشمن دارد، ولی چنانچه اسیر شود و راه فراری نداشته باشد مجبور به تزریق سم اصلی خود می‌شود. عقرب برای جایگزینی سم خود نیاز به تغذیه بیشتر دارد و برای همین زیاد مایل نیست که سم خود را هدر دهد.

خودکشی عقرب‌ها ـ همگان تصور می‌کنند که وقتی عقرب در میان آتش محصور می‌شود یا در شرایط سخت قرار می‌گیرد، خودکشی می‌کند و این خودکشی با نیش زدن به خود انجام می‌شود. باید گفت که این تصور فقط یک افسانه است و از نظر علمی کاملاً غلط است. عقرب‌ها همانند جانوران دیگر در برابر هر شرایط سختی تا لحظه مرگ مقاومت می‌کنند و این شرایط بوجود آمده است که جان آنها را می‌گیرد نه این که خودشان به ناچار خودکشی کنند. اما این که چرا عقرب‌ها در میان حلقه آتش می‌میرند، به میزان مقاومت عقرب در برابر گرما بستگی دارد و علت آن بالا رفتن درجه حرارت اطراف است. به عبارت دیگر عقرب‌ها دمای بالا را نمی‌توانند تحمل کنند و بیشتر آنها در دمای 40 درجه به بالا می‌میرند ولی در عوض دمای بسیار پایین و در حد صفر درجه را به خوبی تحمل می‌کنند. علت مرگ عقرب در حرارت بالا به دلیل از دست دادن سریع آب بدن، انعقاد همولنف و انسداد عروق و مجاری است. به این دلایل است که عقرب در میان آتش می‌میرد و برخی افراد تصور می‌کنند که عقرب خودکشی می‌کند زیرا که بر این عقیده هستند که دم خود را بر بالای سر می‌برد و نیش را درون سرش فرو می‌کند. در حقیقت عقرب با حرکات نیش زدن به اطراف می‌خواهد از خود دفاع کند و به عبارتی هر آن چه که در مقابلش است را نیش بزند و در این موقع نیز می‌خواهد آتش را نیش بزند که همگان تصور می‌کنند، خودش را نیش می‌زند.

تولیدمثل عقرب‌ها ـ عقرب‌ها زنده زا هستند و معمولاً از نیمه تابستان تا نیمه پاییز می‌زایند. در برخی از انواع عقرب‌ها، نوزادان از سر خارج می‌شوند و در برخی دیگر نوزادان از دم خارج می‌شوند. نوزادان پس از تولد خود را به سطح پشتی بدن مادر می‌رسانند. در این هنگام اغلب عقرب مادر به علت گرسنگی و نبود غذا از چند نوزاد خود به عنوان غذا استفاده می‌کند. تعداد نوزادها هم بسته به نوع عقرب متفاوت از 2 تا 90 عدد متغییر است.

قلب عقرب‌ها ـ عقرب‌ها دارای قلبی لوله‌ای شکل و دراز در سطح پشتی تنه هستند که تعداد انقباض‌های آن بسته به گونه عقرب متفاوت است و از 60 بار تا 180 بار در دقیقه متغییر است.خون عقرب‌ها ، به صورت مایعی روشن حاوی مقدار زیادی مس است که هموسیانین نامیده می‌شود. خون عقرب‌ها به علت وجود مس در مجاورت هوا اکسید می‌شود و به همین دلیل است که به رنگ آبی یا سبز دیده می‌شود. خون عقرب‌ها سمی است به طوری که اگر آن را به یک موش تزریق کنند موجب مرگ آن می‌شود.تغذیه عقرب‌ها ـ عقرب‌ها پس از شکار، طعمه را ابتدا نیش می‌زنند سپس با حرکات کلیسر یا به عبارتی آرواره‌های خود شروع به خرد کردن بدن طعمه می‌کنند و در این موقع بر اثر ترشح آنزیمی آن را به صورت مایع در می‌آورند. در ناحیه دهان دارای پرزهایی هستند که به صورت فیلتر عمل می‌کنند و از ورود ذرات غذایی کوچک به مری جلوگیری می‌کنند زیرا مواد غذایی فقط باید به صورت مایع وارد شوند. بنابراین عقرب مواد سفت را به صورت تفاله‌های گلوله شده به دور می‌اندازند. به همین دلیل است که عمل خوردن غذا در عقرب‌ها به طول می‌انجامد و گاهی تا 24 ساعت طول می‌کشد.همچنین عقرب‌ها به آب نیاز دارند و عقرب‌های نواحی مرطوب معمولاً آب را به صورت جداگانه می‌نوشند و عقرب‌های نواحی خشک نیز آب مورد نیاز را از بدن طعمه فراهم می‌کنند.عقرب‌ها پس از غذا خوردن، ساعت‌ها به تمیز کردن خود می‌پردازند و به وسیله مایعی که از دهان ترشح می‌کنند، به تمیز کردن پاها و کلیسرهای خود می‌پردازند.عقرب‌ها گرسنگی و تشنگی مقاومت زیادی دارند به طوری که می‌توانند ماه‌ها بدون آب و غذا زنده بمانند.تنفس عقرب‌ها ـ نیاز این جانوران به اکسیژن بسیار کم است به طوری که می‌توانند تا یک شبانه روز در عمق آب زنده بمانند یا این که ماه‌ها در یک بطری در بسته زنده بمانند.سم گیری از عقرب‌ها ـ یکی از رایج‌ترین روش‌های سم گیری از عقرب‌ها، استفاده از غده سمی عقرب یا به عبارتی بند انتهایی دم عقرب است. این بند انتهایی را غده سمی می‌گویند و نباید با دیگر بندهای دم عقرب که پنج عدد هستند، اشتباه شود. برای سم گیری ابتدا غده سمی را از محل اتصال با آخرین بند دم (بند پنجم) قطع می‌کنند و آن را شستشو می‌دهند سپس در دستگاه‌های خشک کننده حدود یک ماه قرار می‌گیرد تا به طور کامل خشک شود. پس از آن غده‌ها را در‌هاون‌های بلورین می‌کوبند تا خرد شوند سپس با آب مقطر حل می‌کنند. محلول به‌دست آمده را در سانتریوفوژ قرار می‌دهند تا مایع محتوی سم جدا شود.روش دیگر برای تهیه سم که به وسیله آن سم خالص تری تهیه می‌شود، استفاده از دستگاه شوک الکتریکی است. به این ترتیب که با استفاده از دو سر الکترودی که در طرفین غده سمی قرار می‌گیرند، شوک الکتریکی به جانور وارد می‌کنند که باعث می‌شود سم خالص به بیرون بریزد.سم عقرب‌ها ـ مایعی بی رنگ و شفاف است که خاصیت قلیایی تا خنثی دارد و در واقع نوعی پروتئین است. سم از عناصری مانند کربن، ئیدروژن، ازت و گوگرد تشکیل شده است. سم شامل پروتئین‌های مختلفی از قبیل توکسین و آنزیم می‌شود. توکسین‌ها یا فاکتورهای سمی شامل نورووکسین (سم عصب‌گرا)، هموتوکسین و کاردیوتوکسین است. آنزیم‌ها که باعث سهولت تأثیر سم می‌شوند شامل لستیناز، هیالورونیداز، فسفولیپاز، پروتئیناز و آنزیم‌های انعقادی یا ضد انعقادی است.بینایی عقرب‌ها ـ عقرب‌ها دارای یک جفت چشم میانی و 2 تا 5 عدد چشم جانبی هستند. چشم‌های جانبی با وجود داشتن عصب بینایی فاقد قدرت دید هستند و به احتمال فقط می‌توانند نور را تشخیص دهند. برخلاف تصور عده‌ای که می‌گویند عقرب‌ها نمی‌توانند ببینند، این جانوران دارای قدرت بینایی هستند ولی فقط می‌توانند اجسام را در فواصل چند سانتی متری تشخیص دهند. شما می‌توانید قدرت بینایی یک عقرب را با بردن یک میله به سمت جانور آزمایش کنید